Świder, zwany także Różanką, jest prawym dopływem Wisły w centralnej części Polski. Uchodzi do niej w miejscowości Świdry Wielkie, w odległości około 10 km na południe od Warszawy. Płynie przez niziny Południowopodlaską i Środkowomazowiecką, Wysoczyznę Żelechowską, Obniżenie Węgrowskie, Równinę Garwolińską do Doliny Środkowej Wisły.

Bardzo trudno jest określić miejsce, gdzie Świder ma swoje źródła, bowiem rzeka wypływa dwiema strugami ze źródeł na Wysoczyźnie Żelechowskiej. Jedna z nich wypływa na wysokości ok. 175 m n.p.m., na terenie wsi Ciechomin Włościański, 9,5 km na pd. od Stoczka Łukowskiego. Źródła drugiej znajdują się na wys. 171 m n.p.m., na skraju kompleksu leśnego w pobliżu wsi Róża Podgórna, ok. 11 km na wsch. od Stoczka Łukowskiego. Dalej, koło wsi Celej, ich wody łączą się i płyną, aż do wsi Dłużew, prostym, uregulowanym, poprzecinanym jazami korytem. Całkowita długość rzeki wynosi 89,1 km, a powierzchnia dorzecza 1149,8 km2.

Świder uchodzi do Wisły na wysokości ok. 85 m n.p.m. w Świdrach Wielkich, w granicach Otwocka. Średni spadek koryta wynosi 1,0%, maksymalna rozpiętość wahań stanów wody 2,3 m, a średni przepływ 4,7 m³. Świder jest typową rzeka nizinną o ustroju roztopowym – śnieżnym. Reżim hydrologiczny Świdra charakteryzuje się jednym okresem wezbraniowym z wiosennych roztopów.

Świder ma bieg dość bystry, dno piaszczyste, tworzy liczne zakola, w środkowym i dolnym biegu przepływa przez obszary wydm porośniętych lasem sosnowym. 
Świder jest rzeką meandrującą, co oznacza, że tworzy liczne zakola, miejscami podcina brzegi i charakteryzuje się zmienną głębokością. Stąd, jak się przypuszcza, pochodzi właśnie nazwa rzeki, można bowiem stwierdzić, że „świdruje” ona teren. Najprawdopodobniej jednak nazwa rzeki pochodzi od praindoeuropejskiego rdzenia „sweld”, które oznaczało wilgoć. W języku polskim rozwinął się on jako „swid” i występuje często w nazwach określających wody otwarte. Licznie występujące w korycie piaszczyste ławice zmieniają przepływ strumienia wody i powodują nierównomierne podcinanie brzegów, a to z kolei prowadzi do powstania skarp i wspomnianych zakoli (czyli meandrów). Z czasem rzeka tworzy nowe koryto, odcinając meander, który stopniowo zamienia się w starorzecze.

Gdzieniegdzie, na dnie, zalegają wymyte przez płynącą wodę polodowcowe głazy, nadając rzece charakter górskiego potoku. W okolicach wsi Radachówka powstały jedyne w województwie mazowieckim „wodospady”. Są to progi o wysokości kilkudziesięciu centymetrów, zbudowane z tkwiących w korycie głazów.

Świder ma stosunkowo dużo dopływów, są to jednak zazwyczaj malutkie strumyki, których nazw nie można odnaleźć na mapach. Jednym z ważniejszych dopływów lewostronnych jest Rydnia (Rudna, Radnia), wpadająca do Świdra w okolicach miejscowości Transbór i Stodzew Puznówka opodal Sufczyna, z prawostronnych zaś Wodynia (Wodynka), Pia¬seczna, Siennica (Sienniczka) uchodząca w okolicach wsi Dłużew, Stok opodal Woli Karczewskiej i najbardziej atrakcyjna krajobrazowo Mienia ze Srebrną zasilająca rzekę w jej dolnym odcinku, w okolicach Józefowa.

Świder leży w strefie klimatu przejściowego, który charakteryzuje się częstymi zmianami pogody. Roczna ilość opadów to około 560-570 mm, z czego najwięcej występuje w lipcu i w sierpniu. Ważnym zjawiskiem występującym na tym obszarze jest to, że średnia wilgotność powietrza wynosi około 80%, a powietrze zawiera dużą ilość olejków eterycznych, co w połączeniu daje doskonałe warunki do leczenia schorzeń górnych dróg oddechowych.

Średnia roczna temperatura to około 7,4ºC; najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą 18ºC, a najzimniejszymi styczeń i luty ze średnią -3,5ºC. Wiatry wieją najczęściej z kierunków południowych.

Teren doliny Świdra i jego dopływów porasta zróżnicowana roślinność. Występują tu zarówno sucholubne murawy i bory sosnowe, jak i bagienne olsy, nadrzeczne łęgi oraz łąki zalewowe. Można też spotkać tu grądy, czyli lasy dębowo–lipowe. Na szczególną uwagę zasługują zbiorowiska terenów hydrogenicznych, a więc łęgi wierzbowo-topolowo-jesionowe, które są najbujniejszym typem lasu na tym terenie, oraz podmokłe olsy stanowiące ostoję dla wielu gatunków zwierząt. W starorzeczach zaś często rosną piękne, chronione lilie wodne, czyli grzybienie. Występują tu też kaczeńce, czeremcha, kalina, a pnie drzew porastają pnącza chmielu.

Szatę roślinna charakteryzuje wyraźna zmienność zespołów roślinnych z biegiem rzeki. W górnym biegu występują wspomniane już, wyjątkowo cenne lasy łęgowe, które objęte są ochroną. W środkowym i dolnym biegu spotkać można zarośla wiklinowe, łęgowo-topolowe, topolowo-wierzbowe i kompleksy łąkowo-bagienne, nad którymi górują olszyny. Piaszczyste skarpy, porastają zbiorowiska borowe z dominującą sosną, której korzenie umacniają mało spoiste podłoże. Równie często występuje olcha. Jej korzenie częściowo wznoszące się ponad powierzchnię, są środowiskiem życia dla wielu mchów i glonów.
W wodach Świdra i na obszarze doliny można spotkać wiele interesujących gatunków zwierząt. Przede wszystkim w samej rzece stwierdzono 25 gatunków ryb, co stanowi 22% wszystkich występujących w Polsce gatunków. Są to na przykład miętusy, klenie, jelce, jazie, szczupaki, słonecznice, ukleje, świnki, brzany i wiele innych. W przybrzeżnych zaroślach bytują tak zwane karczowniki, czyli szczury wodne. Rozległe łąki są ostoją łosi. Występują tu także smużki i chomiki europejskie, a miejsca bardziej podmokłe, pozostające w bezpośrednim kontakcie z wodami powierzchniowymi zamieszkują bobry i wydry.

Ciekawostką jest, że w okolicy występuje aż 8 gatunków nietoperzy. Badany teren odznacza się także bardzo dużą populacją ptaków. Występują tu między innymi zimorodki, jaskółki brzegówki, dudki, strzyżyki, kilka gatunków mew i rybitw, żurawie i bociany czarne, dzięcioły, wilgi i kukułki. Na okolicznych łąkach mieszkają drapieżne błotniaki stawowe jak też myszołowy i pustułki. Ciekawostką jest występowanie żółwia błotnego i gniewosza plamistego.

Niestety, w chwili obecnej nie prowadzi się regularnych badań fauny rezerwatu. Jedyne, dostępne na ten temat informacje pochodzą z okresu tworzenia rezerwatu „Świder”.

Tekst jest fragmentem pracy magisterskiej p.t. "Wypoczynek Weekendowy w Dolinie Świdra" autorstwa Izabeli Kołodziej. Dziękujemy autorce za udostępnienie. Wkrótce zaprezentujemy kolejne odcinki.